نوسانات جنوبی پدیده ای بزرگ مقیاس است که وضعیت نرمال الاکلنگی فشار هوا را در دو طرف اقیانوس آرام تغییر می دهد. این جریان شرایط عادی را بر هم زده و در الگوی بارش و دمای منطقه و سایر مناطق جهان تغییراتی ایجاد می کند. این پژوهش میزان تاثیرگذاری انسو را بر دما و بارش مشهد بررسی می کند. شدت پدیده انسو با شاخصی به نام شاخص انسو شناخته می شود. این شاخص معادل آنومالی (انحراف از میانگین، به هنجار) دمای سطح آب در اقیانوس آرام است. آمار طولانی مدت بارش (2016-1893) و دمای مشهد (2016-1885) برای هم سنگ شدن با شاخص انسو به ترتیب استاندارد و آنومالی (انحراف از میانگین) شدند. بارش مشهد بی روند، اما دما روند غیرخطی دارد (آزمون دیکی فولر، همبستگی سامانه خاکستری) که حذف روند انجام شده است. دما و بارش ماهانه مشهد با مقادیر حدی شاخص انسو در دوره های رخداد این پدیده مقایسه شده اند. علاوه بر این، همبستگی و همبستگی متقابل بین شاخص انسو- بارش و انسو- دما برای دوره های وقوع محاسبه شده است. نتایج تحلیل النینوهای شدید نشان داد که افزایش بارش ماهانه با تاخیر 3 تا 5 ماه و افزایش دما 1 تا 4 ماه وجود دارد. نتایج تحلیل لانیناهای شدید نشان داد که کاهش بارش ماهانه با تاخیر صفر تا 44 ماه و کاهش دما با تاخیر 2 تا 5 ماه وجود دارد. همچنین زمانی که شاخص انسو در بازه (1+, 1-) قرار دارد، هماهنگی مشخصی با بارش و دمای مشهد ندارد.

زمینه و هدف: بیماری مالاریا که در ایران نیز به عنوان یکی از مشکلات سلامت عمومی کشور مطرح بوده تا حدود زیادی وابسته به شرایط آب و هوایی است. این وابستگی هم از جهت پشه انتقال دهنده بیماری و هم از جهت طول فازهای تکاملی مختلف انگل پلاسمودیوم است. هدف این پژوهش، بررسی تاثیر الگوی جوی-اقیانوسی نوسان جنوبی، به عنوان یک عامل تاثیرگذار در شرایط آب و هوایی کشور، در رخداد بیماری مالاریا به عنوان یک بیماری متاثر از شرایط آب و هوایی، در ایران است.روش بررسی: در این راستا داده های مربوط به الگوی نوسان جنوبی از سایت دانشگاه East Angelia برای دوره آماری 1352 تا 1390 اخذ گردید. داده های مربوط به رخداد سالانه بیماری مالاریای کل کشور نیز از منابع زیربط بدست آمد. برای تحلیل ارتباط داده های مذکور، از تحلیل همبستگی Pearson در سطح اطمینان 0.95 (P-value=0.05) به صورت ماهانه و سالانه استفاده گردید. در نهایت برای ارزیابی تاثیر فازهای سرد و گرم این الگوی کلان مقیاس جوی، داده های رخداد بیماری بر اساس فازهای مذکور ماهانه تفکیک شده و با اجرای آزمون پارامتریکT-student  دو طرفه مستقل، معنی دار بودن تفاوت داده های رخداد بیماری در فاز های گرم و سرد ENSO، بررسی گردید.یافته ها: نتایج گویای آن بود که داده های رخداد سالانه بیماری مالاریا در ایران، اولا دارای همبستگی معکوسی با شاخص ENSO است و ثانیا این همبستگی تنها برای ماه های May و October معنی دار است و برای ماه های دیگر همبستگی معنی داری مشاهده نگردید. نتایج اجرای آزمون T-student دو طرفه مستقل بر روی دو سری تعداد موارد بیماری تفکیک شده بر اساس فازهای گرم و سرد ENSO در ماه های May و October گویای آن بود که در سال هایی که همراه با فاز گرم (El Niño) ENSO است، رخداد بیماری در کشور بطور متوسط تا 20 درصد بالاتر از سال هایی است که در ماه های October و May آنها فاز سرد ENSO یعنی La Niña حاکم بوده است.نتیجه گیری: ENSO به عنوان یکی از چندین شاخص پیوند از دور تاثیرگذار در آب و هوای ایران، می تواند تغییرات نسبتا محسوسی در رخدادهای سالانه مالاریا و برخی دیگر از بیماری های حساس به اقلیم ایجاد کند.

در این تحقیق با استفاده از شاخص نینوی اقیانوسی (ONI) درطول دوره آماری سالهای آبی 1334 تا 1401، دوره های ال نینو و لانینا مشخص شده است و همزمان با این دوره ها آبدهی ماهانه طبیعی حوضه کارون و سیلاب های اتفاق افتاده در رودخانه کارون در محل سد کارون3 به دست امده و مقایسه شده اند. در نتیجه بررسی مقدار آبدهی و شدت سیلاب در دوره های ال نینو و مقایسه آن با سایر وضعیت ها مشخص شد که به طور میانگین در فصول مختلف مقدار آورد طبیعی حوضه کارون در دوره های النینو 6 تا 27 درصد افزایش می یابد. بیشترین افزایش اورد مربوط به فصل پاییز و کمترین افزایش مربوط به فصل تابستان است. همچنین شدیدترین سیلاب های رودخانه کارون همزمان با وضعیت النینو به وقوع پیوسته و به نظر می رسد شدت ال نینو با شدت سیلابهای این رودخانه نسبت مستقیم دارد.

با استفاده از MEI نقش پدیده جوی - اقیانوسی انسو در تغییرپذیری بارش های فصلی استان آذربایجان شرقی مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج حاصل از بکارگیری روش تحلیل همبستگی «پیرسون» بیانگر ارتباط مثبت بین شاخص چند متغیره انسو و بارش ایستگاه های آذربایجان شرقی است که در بین فصول چهارگانه میزان همبستگی فقط در فصل پاییز معنی دار بوده و در سایر فصول همبستگی معنی داری بین بارش و پدیده های ال نینو و لانینا مشاهده نگردید. این امر به معنی افزایش میزان بارش های پاییزی به هنگام ال نینو (فاز گرم و مثبت در پدیده انسو) و بر عکس کاهش بارش در فاز لانینا (فاز سرد و منفی) است. در بین ایستگاه های مورد مطالعه بیشترین میزان همبستگی بارش پاییزی با شاخص چند متغیره انسو در ایستگاه سراب و کمترین میزان همبستگی در ایستگاه تسوج مورد محاسبه قرار گرفته است. مقادیر ضریب همبستگی مورد محاسبه بین بارش و MEI بیانگر نقش عوامل جغرافیایی در میزان تاثیر پذیری از پدیده انسو می باشد؛ به این معنی که در استان آذربایجان شرقی از غرب به شرق و  از شمال به جنوب بر میزان همبستگی یا به عبارت دیگر بر میزان تاثیرپذیری از پدیده انسو افزوده می گردد که اوج این افزایش در ایستگاه سراب قابل مشاهده است.

در این مطالعه به بررسی اثر پدیده انسو بر تغییرات تراز آب زیرزمینی ماهانه 22 چاه پیزومتری واقع در دو استان اصفهان و هرمزگان پرداخته شد. نتایج نشان داد که از بین 10 شاخص مختلف انسو، بیشترین همبستگی تراز آب زیرزمینی استان هرمزگان و اصفهان به ترتیب به شاخص نوسان شمالی (NOI) و شاخص چند متغیره انسو (MEI) تعلق داشت. به طوری که درصد چاه های دارای همبستگی معنی دار تراز آب زیرزمینی با شاخص MEI در استان اصفهان برابر 26 درصد و در استان هرمزگان با لحاظ شاخص NOI برابر 55 درصد بود. مقایسه مقدار همبستگی تراز آب زیرزمینی چاه های پیزومتری هر استان با فازهای ال نینو و لانینا نشان داد که اثر فاز ال نینو بر تغییرات تراز آب زیرزمینی هر دو استان بیش از فاز لانینا بود. به گونه ای که در هر دو استان تعداد ایستگاه های دارای همبستگی معنی دار تراز آب زیرزمینی با فاز ال نینو به مراتب بیش از فاز لانینا بود. در استان اصفهان، اثر فاز ال نینو بر تغییرات تراز آب زیرزمینی بیش از استان هرمزگان مشاهده گردید (64 درصد در مقابل 36 درصد). نتایج بررسی درصد تغییرات تراز آب زیرزمینی چاه های پیزومتری هر استان در فاز لانینا نسبت به فاز ال نینو نیز بیان گر عدم وجود رفتار هماهنگ و مشابه در ایستگاه های مورد مطالعه بود.

یکی از مهم­ترین عوامل اثر گذار بر نوسانات آب وهوایی سال به سال هر منطقه، نقش الگوها و شاخص های آب و هوایی دور از منطقه مورد نظر است. از جمله مهمترین و قوی ترین الگوهای پیوند از دور که در مقیاس جهانی بر پدیده های هواشناسی در اکثر مناطق کره زمین تاثیر می گذارد، پدیده انسو است. انسو از دو واژه النینو[1]  و نوسان جنوبی[2]  گرفته شده است. النینو جریان آب گرمی است که در زمان تضعیف بادهای تجارتی جنوب شرقی در نیمکره جنوبی به سمت جنوب و در طول ساحل جنوبی اکوادور و ساحل شمالی پرو در طی تابستان نیمکره جنوبی جریان می یابد. با توجه به اهیمت تاثیرات این پدیده اقلیمی بر آب و هوای مناطق مختلف کره زمین در این پژوهش اثرات آن بر آب و هوای شهر دوگنبدان (مرکز شهرستان گچساران استان کهگیلویه و بویر احمد) بررسی شده است. بدین منظور از داده های میانگین دمای ماهانه و سالانه و مجموع بارش ماهانه و سالانه ایستگاه سینوپتیک دوگنبدان برای یک دوره آماری 22 ساله (2006-1985) و همچنین مقادیر ماهانه و سالانه شاخص نوسان جنوبی بهره گرفته شده است. بررسی ها به کمک روش های آماری صورت گرفته و نتایج به صورت گرافیکی ارائه و تحلیل شده است. نتایج نشان داد که در مقیاس ماهانه و سالانه ارتباط معناداری بین دما و رخداد النینو و لانینا وجود ندارد. بنابراین تاثیر رخداد انسو بر دمای شهر دوگنبدان بسیار ناچیز است. برخلاف دما، ضمن مشاهده روند خطی افزایش بارش در دوره آماری، غالبا همزمان با رخداد النینو شاهد افزایش بارش و در زمان رخداد لانینا شاهد کاهش بارش بوده ایم و همبستگی خوبی نیز بین بارش ایستگاه دوگنبدان و شاخص نوسان جنوبی وجود دارد.

بوم سازگان (اکوسیستم) زمینی نقش مهمی را در چرخه کربن ایفا می کند، و  هر ساله، بیش از یک چهارم از گسیل کربن انسانی را جذب می کنند که به آن چاهه کربن زمینی می گویند. در چند دهه گذشته، در اثر توسعه فعالیت های اقتصادی و رشد شهرنشینی در جهان، تغییرات شدیدی در کاربری زمین رخ داده است که منجر به تغییراتی در چشمه منابع و چاهه کربن جهانی شده است. در پژوهش حاضر با به کارگیری داده های شار جوّ- خشکی 2CO مبتنی بر مشاهدات مؤسسه Jena CarboScope و داده های دما و بارش، به بررسی الگوی فصلی، و سالانه تبادلات طبیعی 2CO و همبستگی نوسانات بزرگ مقیاس جوّی- اقیانوسی با تغییرپذیری شار طبیعی 2CO در غرب آسیا و نواحی اطراف مدیترانه در طول دوره 2019-1982 پرداخته شده است. نتایج نشان می دهد که به صورت متوسط سالانه، مناطق خشکی شمال دریای مدیترانه (قسمت های غربی هند) چاهه 2CO با جذبی تا مقدار g.C/(m2.year)  114- (70-) هستند و مقدار جذب در این نواحی با روندی تا مقدار g.C/(m2.year.decade) 5 (8-) در طول دوره مورد  مطالعه، کاهش (افزایش) یافته است. هم چنین نواحی مرکزی (شامل ایران، عربستان و قسمت های شمالی آفریقا)، شمال شرقی (شامل افغانستان، ترکمنستان و تاجیکستان) و جنوب غربی (شامل نواحی مرکزی آفریقا) منطقه مورد  مطالعه که به صورت متوسط سالانه، چشمه 2CO (g.C/(m2.year) 0 تا 50 ) است هستند و با روندی تا مقدار g.C/(m2.year.decade) 10- از شدت گسیل 2CO در این نواحی کاسته شده است. بر اساس نتایج، در نواحی خشکی شمال دریای مدیترانه، ترکمنستان، تاجیکستان و نواحی حاشیه دریای خزر در ایران (قسمت های غربی هند، غرب ایران و نواحی مرکزی آفریقا) در منطقه مورد  مطالعه، تغییرات فصلی دما (بارندگی) نقش مهم تری در چرخه فصلی تبادلات طبیعی 2CO بین جوّ و بوم سازگان زمینی دارد.

بیماری سالک جلدی بعد از مالاریا دومین بیماری حاره ای مهم است و سالانه حدود یک تا دو میلیون نفر رخداد جدید این بیماری در جهان ثبت می شود. بیماری سالک جلدی دارای سه مولفه اساسی به نام انگل- مخزن- ناقل است که شرایط آب و هواشناسی از طریق تاثیرگذاری بر این مولفه ها، رخداد بیماری را در هر منطقه کنترل می کند. هدف این پژوهش، بررسی تاثیر الگوی جوی-اقیانوسی نوسان جنوبی، به عنوان یک عامل تاثیرگذار در شرایط آب و هوایی کشور در بروز بیماری لشمانیا در شهرستان قصرشیرین می باشد. در این راستا داده های مربوط به الگوی نوسان جنوبی از سایت دانشگاه East Angelia برای دوره آماری 1369 تا 1391 اخذ گردید. داده های مربوط به شیوع سالانه بیماری لیشمانیای شهرستان قصرشیرین نیز از منابع زیربط به دست آمد. برای ارزیابی تاثیر فازهای سرد و گرم این الگوی کلان مقیاس جوی، داده های شیوع بیماری بر اساس فازهای مذکور ماهانه تفکیک شده و با اجرای آزمون t_ student دو طرفه مستقل، معنی دار بودن تفاوت داده های شیوع بیماری در فاز های گرم و سرد انسو، بررسی گردید. نتایج نشان داد که شیوع سالانه بیماری لیشمانیا در شهرستان قصرشیرین، تنها برای ماه های اسفند و فروردین معنی دار است. اجرای آزمون t مستقل دو طرفه بر روی دو سری موارد بیماری تفکیک شده بر اساس فازهای گرم و سرد انسو در ماه های اسفند و فروردینحاکی از آن بود که در سال هایی که همراه با فازسرد انسو (لانینا) می باشند، شیوع بیماری در شهرستان قصرشیرین به طور متوسط بالاتر از سال هایی است که در ماه های اسفند و فروردینآنها فاز گرم انسو (النینو) حاکم بوده است.